نوروز  ، نو شدن هر آنچه هست    

اشا asha واژه ای به معنی راستی و درستی است؛ اما معنی ژرفتر آن قانونی است ازلی و ابدی که اهورامزدا وضع کرده که براساس آن هر کنشی، واکنشی در بر دارد و هر کار نیک یا بدی پاداش یا پادافره خود را در پی دارد. به مفهوم دیگر اشا نظمی است خردمندانه که بر کلیه موجودات عالم حاکم است و تضمین کننده تکامل و تعادل موجودات .

نوروز یکی از مراحل اشا است که بیانگر پشت سرگذاشتن دوره پسرفت ، سردی و غم ، ویرانی و شکست و اینگونه موقعیتها میباشد .

نیاکان ما با درایت خود و دقت در گردش سال همه تحولات اساسی آن را شناسائی و زمان تکرار یا احیاء آنرا با ریاضیاتی دقیق ، در چند هزارسال پیش ، تعیین کردند که تا به امروز صحیح ترین و طبیعی ترین گاه شماری میباشد . و نوروز روزی است که از آن به بعد طول روز از شب پیشی میگیرد و شکست نهائی زمستان اعلام میشود مردم این غلبه نور بر تاریکی و شروع حاصلخیزی طبیعت و نو شدن زندگی را جشن میگیرند . چه موجودی مادی یا معنوی  را میتوان یافت که نوروز یا به عبارتی نو شدن و باروری مجدد در آن وجود نداشته باشد ؟ چیزی که نتواند نو شود  خواهد ماند  ؟

یکی از ویژگی های مهم و متمایز فرهنگ و ادیان ایرانی آنست که همه جشنها و مراسم عمومی بر اساس تحولات مثبت طبیعت بنا نهاده شده اند و نه تحولات و انقلابات اجتماعی ویا ظهور این یا آن شخصیت سیاسی یا دینی یا نظامی یا هرچه از این قبیل . دیگر ویژگی فرهنگ کهنسال و همیشه تازه و نو شونده آن اینست که با وجود آنکه بیش از هر سرزمینی ، و بیشتر به سبب موقعیت جغرافیائی بی همتایش ، مورد غضب و تاخت وتاز وقتل وغارت اقوام یا کشورهای دیگر قرار گرفته و مصیبتهای جانکاهی را متحمل شده هیچ گونه مراسم و مناسبت عزاداری و ماتمداری عمومی ندارد . این ، بزرگی  ، سلامت روح و روان ،  و اراده شکست ناپذیراین مردمان را به اثبات نمیرساند ؟

حمله اسکندر ، یورش اعراب ،تاخت وتاز مغول ها و در یکصد سال اخیر دست اندازی غرب و شمال به ویژه انگلستان و روسیه که همگی به قصد تخریب یا مخدوش و کم رنگ کردن  تمدن  ایران صورت گرفت به چه سرانجامی رسید ؟ هرچه بیشتر بر این آتش تابناک ضربه زدند پراکنده تر شد و بخشهای بیشتر این کره خاک را تحت تـأ ثیر شایستگی های خود قرار داد .

شکرایزد که زتاراج خزان رخنه نیافت   

                                                  بوستان سمن و سرو و گل و شمشادت

بزرگی ، هوشیاری و صبر آگاهانه مردم این سرزمین تا به حدی بوده که همه آن دشمنان اولیه را دیر یا زود مجاب کرد ، به طوریکه بسیاری از شاهزادگان مغول و سران عرب و شاهان ترک نژاد مانند سلجوقیان و غزنویان مدافع سرسخت فرهنگ و تمدن ایران شدند . جانشینان اسکندر خود را از تبار هخامنشیان معرفی میکردند . امپراطوری عثمانی با اینکه خود ترک نژاد و ترک زبان بود و جنگهای فراوانی با ایران کرده بود مدتها زبان فارسی را زبان رسمی دربار قرار داد و مکاتبات به زبان فارسی صورت میگرفت . اینها در واقع نوعی سپاس آن مهاجمان به خدمات ، آگاهی ها و آموزشهائی است که ایرانیها در تمام امور علمی ، فرهنگی ، صنعتی و مملکت داری به آنان دادند .

آنهائی هم که به لحاظ باورهای دینی و مذهبی در ابتدا با نوروز به نوعی خصومت یا سوءظن داشتندهم به حقانیت آن پی بردند و این هم روایاتی در این باب :

علامه مجلسى در كتاب « زاد العماد » از قول معلى ابن حنيس نقل كرده كه امام صادق (ع) در فضيلت نوروز به حق خانه كعبه سوگند ياد كرده و عيد نوروز را تفسير و اهميت آن را چنين بيان داشته اند: در عيد نوروز حق تعالى در روز الست از ارواح بندگان پيمان گرفته است كه او را به يگانگى بپرستند و براى او شريكى قرار ندهند. اين روز اولين روز طلوع آفتاب، اولين روز وزيدن بادها و رويش گياهان ميباشد.

حديث ديگر از معلي بن خنيس روايت شده است كه گفت : «روز نوروز بر حضرت جعفر بن محمد (ع ) درآمدم و ايشان فرمودند «آيا اين روز را مي شناسي» ؟ گفتم «فداي تو شوم ، اين روزي است كه ايرانيان آن را بزرگ مي دارند و به يكديگر هديه و ارمغان مي دهند.»

سپس حضرت صادق فرمودند «سوگند به خداوند كه اين بزرگداشت نوروز به علت امري كهن است كه برايت بازگو مي كنم تا آن را دريابي» . پس گفت «اي معلي ، روز نوروز روزي است كه خداوند از بندگان خدا پيمان گرفت كه او را بپرستند و او را شريك و انبازي نگيرند و به پيامبران و راهنمايان او بگروند و به پيشوايان دين ايمان بياورند.»

همان روزي است كه كشتي نوح (ع ) در كوه آرام گرفت ، همان روزي است كه پيامبر خدا، اميرالمؤمنين علي (ع ) را بر دوش خود گرفت تا بت هاي قريش را از كعبه به زير افكند و بتان را خرد كند، چنان كه ابراهيم (ع ) نيز اين كار را كرد .

همان روزي است كه پيامبر به ياران خود فرمودند كه با علي (ع ) به عنوان اميرالمؤمنين بيعت كنند (عيد غديرخم ).

همان روزي است كه حضرت قائم (عج ) بر دجال پيروز شود و او را در كنار كوفه بر دار كشد و هيچ روز نوروزي نيست كه ما در آن متوقع گشايش و فرجي نباشيم ، زيرا نوروز از روزهاي ما شيعيان است .»

(بحار الانوار - علامه مجلسي جلد 14 مبحث نوروز )

ایرانیان یک در صد جمعیت جهان هستند ولی خدمتی که از قدیم تا کنون به بشریت کرده اند بسی فراتر ازاین در صد میباشد .

اگر امسال برای اولین بار در کاخ سفید آمریکا سفره هفت سین برقرار و نوروز جشن گرفته شد ، اگر مطابق آماری که گرفته شده در بین خارجیان مقیم آمریکا و در تمام رشته های علوم و صنایع و در بالاترین تخصصها و مسئولیت ها ، ایرانیان در مرتبه اول قرار دارند ، اگر یک ونیم میلیون نسخه دیوان شمس تبریزی اثر شاعر ایرانی مولوی بلخی در آمریکا و اروپا به فروش رفته و پرفروشترین کتاب شعر در آمریکا بوده و اگر نوروز در اغلب کشورهای شرق و غرب و حتی کشور آفریقائی زنگبار رسمأ جشن گرفته میشود ، اینها و هزار بار بیش از اینها همه به برکت خرد و خداشناسی واقعی و نه تظاهری نیاکان ما بوده است .

ایرانیان خدمات بزرگی هم  به ادیان مسیحی ، اسلام ، کلیمی ،هندی و چینی نموده اند و در اینجا اشاره ای میکنم به تأثیر فرهنگ و ادیان ایران باستان بر مسیحیت :

بزرگترین جشن یا عید مسیحیان ، کریسمس یا شب تولد مسیح میباشد .

در ایران باستان علاوه بر جشنهای دیگر چهار جشن  به نامهای سده ، مهرگان ، یلدا و نوروز که از همه مهمتر بود برگذار میشده اند که هم اکنون هم همه آنها را زرتشتیان و برخی گروههای مسلمانان شیعه و سنی در بعضی نقاط ایران و بسیاری کشورها مانند تاجیکستان ، عراق ، ترکیه ، جمهوری آذربایجان ، پاکستان و برخی کشورهای مسیحی مانند ارمنستان و گرجستان که اصالتأ از اقوام ایرانی هستند ، برگذار میشود .

ایرانیان قدیم به درستی معتقد بودند که شب یلدا شب تولد خورشید که ، نام های دیگر آن مهر و میترا است ، میباشد و به همین سبب تمام شب را به جشن و شادی میپرداختند و تا صبح بیدار میماندند تا تولد خورشید را ببینند . این شب آخرین شبی است که مدت تاریکی بر روشنائی غلبه دارد و از روز بعد خورشید شروع میکند به بیشتر تابیدن وبا عقب راندن تاریکی آغاز  پیروزی  خود را اعلام میکند .

آئین ایرانی میترائیسم حدود پانصد سال دین رسمی امپراطوری روم بود . در اواسط قرن چهارم میلادی  بعد از کشمکشهای فراوان با پیروان مسیح سرانجام کنستانتین امپراطور روم پذیرفت که  مسیحیت دین رسمی آن کشور شود منتها با یک شرط و آن اینکه شب تولد مسیح باید  شب تولد میترا یا مهر یا همان شب یلدا باشد . مخالفتهائی شد ولی رهبران مسیحی سرانجام این شرط را پذیرفتند و ۲۵ دسامبر  به عنوان تولد مسیح  ، که به کریسمس معروف است ، اعلام شد . سپس کنستانتین غسل تعمید داده شد و به دین مسیح گروید . مشابهت های فراوانی نیز بین بابا نوئل و  پیر یا عمونوروز ایران و بین  سرو  و تزئینات آن  با تقدسی که ایرانیان برای درخت سرو قائل بودند  وجود دارد . البته همواره  تعصبات ، تصورات و توهمات فراوانی هم در باره منشآ و مبدآ ویا الگوبرداری ویا اصیل و غیراصیل بودن و میزان تآثیر گذاری ادیان و مذاهب مختلف بریکدیگر وجود داشته و دارد که بیشتر میتوان به باورهای مردم مرتبط دانست  تاواقعیتهای تاریخی .

فرهنگ و تمدن ایران علاوه بر تاثیر گذاری بر دیگر فرهنگها  ، تآثیر پذیری و قابلیت انعطاف هم داشته ودارد و همین امر گروهی را واداشته تصور کنند فرهنگ ایرانی دیگر اصالت خود را از دست داده . به باور من و با توجه به اشاراتی که شد تمدن ایرانی ، با وجود ابهامات وعناصر ناسازگار فراوانی که به آن وارد شده و کاستی هائی که خود داشته  ، کمابیش اصالت خود را حفظ کرده و در دهه ها و صده های آینده تکامل یافته تر و بارورتر خواهد شد و دستاوردهای بزرگی نه فقط برای ایرانیان بلکه برای کل بشریت به ارمغان خواهد آورد .

نوروز را به ایرانیان ، دوستداران نوروز ، به همه انسانها ، به همه موجودات عالم که نوروز و نو شدن بخشی ازحیات آنها است ، و به آفریدگار نوروز که خداوند جان و خرد باشد تبریک میگویم .

رشید دمهری