بازار طلا و دلار

بازار طلا و دلار   

      دوشنبه ۱۲ دسامبر ۲۰۰۵   ۲۱ آذر ۱۳۸۴                           

اوج قیمت طلا هنگام درج این نوشته 542 دلار بوده است.

تشکیلاتی به نام وآدرس  Gold Anti-Trust Action     http://www.gata.org/که آمریکائی میباشد ، در چند سال اخیر در سطحی وسیع به مبارزه وافشاگری علیه کارتل طلا ، که به تعبیر آنان بانکهای مرکزی آمریکا واروپا وبعضی معدن داران طلا میباشند  ، پرداخته است . این گروه معتقد است کارتل مذبور برای اینکه پول کاغذی خود را به خورد مردم بدهد ، قیمت طلا را در بیست وچند سال اخیر وبا  توسل به انواع دسیسه ها پائین نگه داشته اند  تا مردم از طلا به عنوان پول استفاده نکنند . البته به نظر من این بینش پایه واساس صحیحی ندارد ومعتقدم طلا ودلار ویورو ودیگر پولها همگی پول هستند ولی طلا پول واقعی به مفهوم حفظ کننده ارزش واقعی دارائی در دراز مدت میباشد واز این لحاظ قابل مقایسه با پولهای کاغذی وکم اعتبار نمیباشند .

در سالهای ۱۹۹۸و۱۹۹۹ انگلستان نیمی از ذخائر بانک مرکزی خود را که حدود ۴۳۰ تن بود در بازار آزاد به فروش رساند وقیمت طلا در اواخر ۱۹۹۹به هر اونس ۲۵۰ دلار کاهش یافت .در همان موقع ودر حالیکه قیمت طلا حدود ۲۶۰ دلار بود ناگهان وطی فقط دو روز به حدود ۳۴۵ دلار افزایش یافت ، یعنی حدود ۸۰ دلار جهش به بالا . این افزایش ناگهانی به خاطر قردادی  بود که بین بانکهای مرکزی کشورهای آمریکا واروپا  ، در رابطه با محدود کردن وسهمیه بندی کردن فروش برای ۵ سال آینده ، به امضاء رسید . البته بعد از این ترقی ناگهانی قیمت طلا مجددأ تا اوائل ۲۰۰۱ به حدود ۲۵۰ دلار کاهش یافت .

به نظر من زمینه وانگیزه این قرار داد  کاهش قیمت طلا طی دو دهه ۱۹۸۰  و۱۹۹۰ و زیان سنگینی بود که از این لحاظ متوجه شرکتهای تولید کننده طلا شد . در آن روزها حتی معدن داران از بانکهای مرکزی درخواست کردند اگر واقعأ قصد فروش همه  یا عمده ذخائر خود را دارند طی قراردادی با معدن داران اعلام کنند که تقاضای جهانی  طلا را مدت ۱۰ تا ۱۲ سال بانکهای مرکزی تأمین خواهند کرد و در این مدت معادن تولید خود را متوقف کنند . مجموع ذخائر طلای بانکهای مرکزی آمریکا واروپا را حدود ۳۰ هزار تن تخمین میزنند ومصرف جهانی طلا سالانه حدود ۳ هزار تن میباشد . قرارداد واشنگتن  که مجددأ در ابتدای سال ۲۰۰۵ و برای ۵ سال دیگر تجدید شد ، در واقع نوعی حمایت از معدن داران  و قیمت طلا بود .

طلا در چند ماه اخیر:

برای افزایش قیمت طلا در ماههای اخیر انگیزه هائی را که از طرف  کارشناسان  علاقه مند به افزایش هر چه بیشترقیمت طلا تا کنون ذکر شده ،  مختصرأ  بیان میکنم :

• افزایش تورم عمومی .
• بیشتر شدن مصرف از تولید .
• افزایش قیمت نفت وتأثیر دیرتر ولی حتمی آن بر طلا .
• به پایان رسیدن دوره افزایش نرخ بهره دلار توسط بانک مرکزی آمریکا ودر نتیجه سقوط مجدد وشدید تر دلار در سال آینده .
• عدم انتشار آمار  M3  از مارس سال ۲۰۰۶ از طرف بانک مرکزی آمریکا .M3  شاخص گسترده ترین حجم انتشار پول میباشد . این امر را نشانه این میدانند که بانک مرکزی آمریکا میخواهد  دلار فراوانی را منتشر کند  که بتواند کسری بودجه داخلی را تأمین کند و کسی به آن پی نبرد . در نتیجه این امر موجب سقوط دلار و افزایش قیمت طلا خواهد شد .
• چون ۲۵ سال پیش ، در سال ۱۹۸۰ ، طلا به ۸۷۰ دلار رسیده بود  پس در سالهای آینده به بالای ۹۰۰ دلار خواهد رفت .
•     از لحاظ سیاسی ادامه جنگ در عراق و خطر اتمی شدن ایران  و احتمال حمله پیشگیرانه  از طرف آمریکا یا اسرائیل را ذکر میکنند .

اوج قیمت طلا در قرن گذشته :

قیمت طلا از سال ۱۹۷۰ که هر اونس ۳۵ دلار بود تا ۱۹۷۶ به ۱۰۰ دلار و از آن به بعد تا ژانویه ۱۹۸۰ به حدود ۸۸۰ دلار ویا ۹۰۰ دلار لحظه ای به گزارش منابع مختلف ترقی کرد .قیمت طلا از اوائل دسامبر ۱۹۷۹ که حدود ۴۱۰ دلار بود طی ۲ ماه با یک جهش ناگهانی  به اوج خود یعنی حدود ۹۰۰ دلار رسید وسپس ۲ ماه بعد یعنی از اوائل فوریه تا اوآخر مارس ۱۹۸۰ مجددأ به ۴۵۰ دلار باز گشت واز آن به بعد تا اوائل ۲۰۰۱ با یک روند ۲۲ ساله در مجموع کاهشی به ۲۵۰ دلار رسید . 

 مشخصات دهه ۱۹۷۰ را مختتصرأ ذکر میکنم :

• اوج جنگ سرد وخطر جنگ اتمی بین آمریکا وشوروی .
• مبارزه سیاسی آشتی ناپذیر شوروی وچین کمونیست با آمریکا  . شوروی وطرفدارانش نابودی امپریالیسم آمریکا را وعده میدادند وچینی ها آمریکا را ببر کاغدی میدانستند .
• نفت از بشکه ای ۵/۲ دلار از ۱۹۷۳ به متوسط ۳۵ دلار در ۱۹۸۰ افزایش یافته بود . ارزش واقعی نفت ۳۵ دلاری آنروز از نفت ۶۰ دلاری امروز بیشتر بود .
• متوسط نرخ تورم سالیانه در کشورهای صنعتی در تمام آن دهه حدود ۱۰ درصد بود .
• نرخ بهره اوراق قرضه ۳۰ ساله آمریکا در ۱۹۸۰ به ۱۵ در صد رسید  . هم اکنون حدود ۷۰/۴ میباشد .
• نرخ رشد جمعیت جهان بسیار بالاتر از وضعیت امروز بود .

در  دسامبر ۱۹۷۹ شوروی سابق  به افغانستان هجوم برد وآن کشور را تصرف کرد . وحشت در گیری اتمی بین ابر قدرتها  مجددأ اوج گرفت  جنگ ایران وعراق هم که شروع شده بود   . در این موقع نفت هم به اوج خود رسیده بود . همه شرایط آماده بود ودر این لحظه گروهی از مراکز پر قدرت مالی هم با تزریق پول در بخش طلا ونقره ودامن زدن به نگرانیها طی ۲ ماه طلا را از ۴۲۰ به ۹۰۰ دلار ونقره را از حدود هر اونس ۱۵   تا ۴۵ دلار  بالا بردند وبعد از اینکه به کام خود رسیدند ۲ ماه بعد  طلا مجددأ به ۴۵۰ دلار ونقره به ۱۰ دلار  سقوط کردند . به نظر من محرک آن افزایش ۲ ماهه حمله شوروی به افغانستان بود .

دنیای اینترنتی واطلاعاتی امروزه ظاهرأ و واقعأ موهبتی است برای علاقه مندان به مطالعه وتحقیق ولی هشدار که عمده این اطلاعات در واقع ضد اطلاعات هستند . شربتی هستند آلوده به زهر . تا بخواهید اطلاعات یکجانبه وناقص با زبانی شیرین وظاهرأ علمی وآنهم مجانی در اختیار همه میگذارند . طلای ۹۰۰ دلاری سال ۱۹۸۰ را مرتبأ به رخ خوانندگان وشنوندگان خود میکشند ولی از شرایط واقعی آنروز وتفاوت آن  با دنیای امروز یا صحبتی نمیکنند ویانیمه ناقص مطرح میکنند .

به نظر من دنیای امروز تفاوتهای آشکاری با دنیای گذشته دارد :

•  امروزه جنگ وخصومت بین کشورها وابرقدرتهای گذشته جای خود را به همکاری ویا رقابت نسبتأ سالم داده است .
• تورم عمومی در بخش کالاهای ساخته شده ومصرفی یا وجود ندارد ویا بسیار خفیف میباشد .مهمترین کالاهای مصرفی عمومی مثل اتومبیل ولوازم صوتی وتصویری وکامپیوتر و با توجه به کیفیت بالاتر مرتبأ در حال کاهش میباشد .
• برعکس دهه ۷۰ میلادی چند برابر شدن قیمت نفت و گاز طبیعی و فلزات پایه  آنهم طی حدود ۵ سال چندان تأثیری برافزایش قیمت کالاها  ی مصرفی نداشته است .  رسانه ها وتحلیلگرانی که مرتبأ خطر تورم  افسصارگسیخته را به جهانیان گوشزد میکنند بیایند این پدیده را توضیح دهند . میانگین نرخ تورم سالانه کشورهای پیشرفته ۲ درصد میباشد . 
•   بزرگترین دارائی مالی جهان  انواع اوراق قرضه BOND   آمریکا میباشد . حجم پولی که در این بخش خوابیده اصلأ قابل مقایسه با سهام شرکتها وطلا وبقیه فلزات قیمتی ومعمولی نمیباشد . نه فقط بیشترین دارائی های مردم دنیا وشرکتهای سرمایه گذاری دراز مدت  بلکه عمده ذخائر ارزی همه کشورهای ثروتمند در این بخش قرار دارد . برخلاف بعضی تبلیغات  نه کند ذهن ها بلکه ورزیده ترین و سالم ترین کارشناسان جهان در این بخش قرار دارند . میزان اصلی فعالیت آنها  بررسی تورم واقعی میباشد . حال توجه کنیم به سود انواع اوراق قرضه در پایان معاملات هفته پیش  ۹ دسامبر ۲۰۰۵ .  نرخ بهره یکساله فدرال رزرو ( بانک مرکزی آمریکا)   ۴ درصد  ، نرخ بهره اوراق  قرضه ۳ ماهه   ۹۳/۳  درصد ،  نرخ  بره اوراق ۵ ساله ۴۳/۴ درصد  ،  نرخ بهره ۱۰ ساله ۵۳/۴  درصد وبالاخره نرخ بهره اوراق ۳۰ ساله  ۷۳/۴ در صد میباشد . اگر واقعأ تورم یا خطر تورم وجود دارد سرمایه گذاران وکارشناسان این بخش آنرا نفهمیده اند ؟ مقایسه کنید با بهره ۱۰ درصدی یکساله و۱۸ درصدی ۵ ساله  بانکها در ایران .

 

 در بخش مصرف طلا این   گزارش     http://www.miningweekly.co.za/min/news/today/?show=78711      که یک سایت مربوط به معادن چند روز پیش منتشر کرد مطالعه کنید ومشاهده کنید مصرف طلا در دنیا چه وضعی دارد .در ایالت احمد آباد  هندوستان که مهمترین مرکز واردات و فروش طلا میباشد سالهای قبل معمولأ در این فصل ازدواج هندوها روزانه هزار  کیلو طلا وارد وبه فروش میرسید ، در این روزها فقط پنجاه کیلو .

اگر مصرف طلا طبق این گزارش و اطلاعات منابع دیگر در چند ماه اخیر کاهش یافته است وسایر مطالب فوق الذکر هم که قاعدتأ نباید فشاری بر قیمت طلا میاوردند پس چه شده که طلا به این شدت افزایش یافته است؟

لااقل من در مجموعه شرایط اقتصادی سیاسی ونظامی امروز جهان مسائل دهه ۷۰ قرن بیستم را نمیبینم که بتوانم فکر کنم قیمت طلا به درستی وبر پایه واساس مطمئن وبرگشت ناپذیر افزایش خواهد یافت .

پدیده جدید !

ولی دنیای امروز یک تفاوت اساسی  با گذشته دارد که باید مورد توجه جدی قرار گیرد ، چون همین عامل به تنهائی میتواند قیمت طلا ویا هر دارائی مهمی را تا جائی که هیچ کس تصور آنرا نکند بالا ببرد . این پدیده نوظهور صندوق ها وشرکتهای سرمایه گذاری میباشند که صدها میلیارد دلار پول مردم دنیا را در اختیار دارند . در روزگار قدیم قتل عام وغارت مردم به صورت تاخت وتاز نظامی  صورت میگرفت وامروزه به صورت هجوم پولهای غول آسا وهماهنگ شده به یک یا چند کالای اساسی مثل نفت ، طلا ، فلزات ، سهام  وغیره . اینترنت وامکانات نقل وانتقال الکترونیکی  پول هم همچون موشک قاره پیما کلاهک های پولی آنها را به اینسو وآنسو پرتاب میکند . آنها هر از چندی به سراغ تعدادی از قربانیان خود میروند وپس از بدست آوردن غنائم به سراغ دیگران میروند . مدتی به نفت  ودلارهجوم بردند   واز طریق دستگاههای تبلیغاتی خود گوش دنیا را کَر کردند که  نفت به بالای  ۱۰۰ دلار و۲۰۰ دلار خواهد رسید ودلار آمریکا  کاغذ باطله خواهد شد . حالا همه فشار خود را گذاشته اند روی فلزات پایه ( مس ، آلومینیم ، روی ،نیکل ، وسرب )  وفلزات قیمتی  (طلا ، نقره ، پلاتین وپالادیم ) .

   یک نمونه وحکایت زنده  بردن  زیره به کرمان

قیمت مس از حدود ۳ سال پیش تا کنون از حدود هر تن ۱۵۰۰ دلار به ۴۵۰۰ دلار افزایش یافته است و به عبارتی ۳ برابر شده . کشور چین بیش از سایر کشورها مس وارد ومصرف میکند . این کشور به تنهائی ۲۰ درصد تولید مس جهان را وارد میکند . حدود یک ماه ییش در بورس فلزات لندن LME  به شدت شایع شد که یک چینی به نام آقای ( یو ) که نماینده دولت آن کشور است دویست هزار تن مس کاغذی یا به بیان دیگر غیر نقدی ویا فیوچر فروخته است و معاملات او دارد سر رسید میشود وکشور چین که خود وارد کننده عمده است نمیتواند مس نقدی به بازار تحویل دهد وقیمت مس آتش خواهد گرفت .

 در این وانفسا  آقای یو هم ناپدید شد  و بعدأ گفتند دولت چین او را زندانی خانگی کرده . سازمان مربوط به فلزات دولت چین رسمأ اعلام کرد آقای یو برای خودش این  کار را کرده ودولت چین مسئولیتی ندارد . ۳ هفته پیش دولت چین اعلام کرد حدود ۳۰۰ هزار تن مس نقدی را به تدریج در بازار جهانی به مزایده خواهد گذاشت وتا امروز حدود ۵۰ هزار تن فروخته است . این حرکات چه مفهومی دارد  ؟ چین ۵/۱ میلیوت تن  ذخیره مس وبیشاز ۱۲۰ میلیارد دلار ذخیره ارزی  در اختیار دارد . به نظر من چینیها به خوبی مطلع هستند که صندوقهای سرمایه گذاری قیمت مس را به این جا کشانده اند  و قصد سرکوبی  صندوقها وکاغذی کارها را دارند . آنها  ابتدا به صورت  قطره چکان وبه تدریج فروش خواهند کرد که قیمت چندان افت نکند وسپس بازار مس را اشباع خواهند کرد و در آن موقع محتکران مس یعنی همان صندوقها از وحشت سقوط  قیمت مس نقدی  خود را وارد بازار خواهند کرد وقیمت مس باشدت بیشتری سقوط خواهد کرد و  سپس چینیها در موقع مناسب فیوچرهای خود  را( اگر شایعه نباشد)  به تدریج با سود خواهند بست ودو باره بر ذخائر خود وبا قیمت مناسب خواهند افزود . میبینیم  خوشبختانه هر دو قطب رقیب  به همه هنرها آراسته اند .

به نظر من در بازار طلا هم به نوعی از اینگونه حرکات در حال حاضر دارد صورت میگیرد . در بازار جهانی طلا گروهی از بانکهای مرکزی و شرکتهای سرمایه گذاری با تعدادی دیگر از بانکهای مرکزی وبانکهای شمش وتاجران نقدی کار بزرگ در حال نبرد بر سر قیمت طلا هستند . در چند ماه اخیر برد با بالابرها ویا  بولها بوده است . بانک مرکزی روسیه یک ماه پیش اعلام کرد ذخائر طلای خود را دوبرابر خواهد کرد . افریقای جنوبی هم همینطور . بانک مرکزی آرژانتین طی سال گذشته 42 تن طلا بر ذخائر خود افزود . از جانبی بانکهای مرکزی اروپا طبق سهمیه های از قبل تعیین شده ذخائر طلای خود را میفروشند .  به نظر من ما به زودی شاهد غلبه طرف شکست خورده در چند ماه اخیر خواهیم بود . 

رشید دمهری

 

  

تاریخچه دلار ، طلا و یورو

  تاریخچه  دلار ،  طلا  و یورو  

     جمعه  ۹  دسامبر 2005           18 آذر 1384

تاریخچه :

بعد از جنگ جهانی دوم در سال 1944 مهمترین کشورهای صنعتی جهان قراردادی به نام برتن ودز Bretton Woods System را بتصویب رساندند . طبق این قرارداد دلار آمریکا به عنوان پول اصلی جهان به رسمیت شناخته شد و به عنوان پشتوانه دلار آمریکا متعهد شد در ازای هر دلار مقدار معینی طلا تحویل دهد . نرخ تبدیل پول کشورهای دیگر هم به نسبت معین وثابتی با دلار تنظیم شد . بعد از حدود 20 سال به تدریج و عمدتأ به واسطه کسری بودجه داخلی و کسری تراز  تجاری آمریکا که عمدتأ ناشی از هزینه های نظامی وبه ویژه جنگ کره وجنگ ویتنام بود ، اعتماد ذخیره کنندگان دلار به آینده آن کم شد وشروع کردند به برگرداندن دلار وتحویل گرفتن طلا . این عمل موجب شد که حجم بزرگی از ذخائر طلای آمریکا از این کشور خارج شود و این کشور نتوانست ادامه این روند را تحمل کند . در سال 1971 ریچارد نیکسون رئیس جمهور وقت آمریکا  قرارداد برتون ودز را طبق حکمی ملغا اعلام کرد واز آن به بعد دلار قابل تعویض با طلا  نمیباشد .

بعد از این رویداد قیمت طلا تا سال 1980 به 850 دلار افزایش یافت ودلار هم به شدت ضعیف شد .

اروپائیها در سال 1958 جامعه اقتصادی اروپا European Economic Community را تشکیل دادند .هدف از این اقدام  ایجاد همکاریهای اقتصادی ورفع دشمنی های سابق و آشتی بین کشورهای اروپائی بود بود . پول ملی این کشورها هم به نسبت ثابتی با یکدیگر وبا دلار مبادله میشد ودلار هم با طلا تا۱۹۷۱ تثبیت شده بود . 

به دنبال لغو قرار داد برتون ودز پول کشورها نسبت به یکدیگر شناور شدند( نرخ تبدیل آنها با یکدیگر قابل تغییر شد ) و اروپائیها خود در صدد برآمدند که نظمی به سیستم پولی خود بدهند  و در جهت اجرای این هدف در سال ۱۹۷۹ سیستم پولی اروپا  European Monetary System    را ایجاد کردند .  

سپس در سال ۱۹۸۷ جهت بهبود اقتصادی اروپا و برداشتن محدودیت های مرزی

و نقل وانتقال راحت تر کالا ونیروی انسانی  در سال  ۱۹۸۷  کشورهای اروپائی   قرارداد  اروپای واحد  Single European Act   را به تصویب رساندند .

 به دنبال سقوط دیوار برلین  واتحاد دو آلمان شرقی وغربی ، در سال ۱۹۸۹ فرانسه به واسطه ملاحظات فراوان و منجمله سهیم کردن و وابسته کردن آلمان به سایر کشورهای اروپائی و جلوگیری از پدید آمدن رقابتهای زیان آور پیشنهاد پول مشترک اروپائی را مطرح وپیگیری کرد .

سر انجام در سال ۱۹۹۱ دوازده کشور اروپائی قرارداد اتحادیه اروپا را که به قرار داد ماستریخت معروف است TREATY ON EUROPEAN UNION  را به تصویب رساندند.

در اول ژانویه ۱۹۹۹پول مشترک اروپا یعنی یورو غیر نقدی به جریان افتاد.

این یورو که توسط بانکها معامله میشداز ترکیب نرخ ثابتی از پول ۱۲ کشور تشکیل دهنده آن به وجود آمد . یورو در ابتدا با نرخ ۱۷/۱ با دلارآمریکا شروع کرد وبه تدریج  تا ۸۲/.   در اکتبر ۲۰۰۰ سقوط کرد . در این موقع بنا به در خواست بانک مرکزی اروپا  و موافقت ودخالت بانکهای مرکزی آمریکا وژاپن جلو سقوط بیشتر آن گرفته شد و به تدریج شروع به افزایش کرد تا اینکه در اول ژانویه  ۲۰۰۲ نقدینگی یورو وارد بازار شد . از آن به  بعد یوره نسبت به دلار و ین ژاپن وبقیه پولهای عمده جهان شروع به تقویت بیشتر کرد و نسبت به دلار تا اوایل ژانویه  ۲۰۰۵ به ۳۶/۱  اافزایش یافت وتا کنون روند کاهشی را طی میکند .

ادامه این نوشته در همین بخش  هفته آینده درج خواهد شد .

در رابطه با قیمت طلا دیدگاه من اساسأ تغییری نکرده است و آنچه را در 25 مهر نوشتم هنوز معتبر میدانم ضمن اینکه امکان تعدیل و نه تجدید نظر اساسی در حال حاضر وجود دارد .   قیمت کنونی ۵/۴۹۶  میباشد .

 دلار ویورو

قدرت پول هر کشوری عمدتأ به توان اقتصادی ، نظامی ، و تکنولوژی آن کشور، و میزان اعتبار جهانی هر پولی علاوه بر عوامل فوق به تسهیلاتی که منتشر کننده آن پول برای خرید و فروش و نوسان آزادانه نرخ برابری آن با پول دیگر کشورها ایجاد میکند ، ارتباط دارد . مثلأ چین کشوری بزرگ و دارای اقتصاد نیرومند و نسبتأ پیشرفته ای است. ولی پول آن کشور yuan ارزش جهانی ندارد زیرا توسط دولت کنترل و دست کاری میشود و اجازه ندارد آزادانه ردو بدل شود . در عوض پول کشوری بسیار کوچک مانند سوئیس که عضو سازمان ملل متحد هم نیست اعتبار جهانی بسیار بالائی دارد ودر نزد بسیاری از دلار آمریکا هم معتبرتر است.

دلار آمریکا در یک قرن گذشته همه مزایای فوق را بیشتر از سایرین دارا بوده است . آمریکا با یک برنامه ریزی بسیار حساب شده ای بعد از جنگ جهانی دوم پول خود را به عنوان پول اصلی جهان به همه دولتها قبولاند . و با اینکه نرخ برابری دلار با دیگر پولها را آزاد کرده ولی اینگونه نیست که یکسره به حال خود رها شده باشد.

در رابطه با یورو به همه فوائد آن در قرادادها و بیانات سران اروپائی اشاره شده جز به یک انگیزه مهم پیدایش آن یعنی ایجاد ابزاری برای رقابت و احیانأ مقابله با دلار امریکا. در اقتصاد و سیاست معمولأ نیتهای واقعی پنهان نگه داشته میشونند . پولی که مورد قبول ملل دیگر واقع شود مزایای بسیاری برای منتشر کننده ان دارد .

آمریکا عمده شرایطی که به اتکاء انها بتواند همچنان پول خود را نزد جهانیان معتبر نگه دارد ، دارا میباشد . یکی از تفاوتها ی عمیق واساسی که به ندرت به آن توجه شده این است که آمریکا به دلار و نرخ تبدیل آن با دیگر پولها ازدید منافع اقتصاد جهانی مینگرد ولی اروپا و ژاپن و چین و دیگران از دیدگاه منافع محدود ملی خود به این پولها مینگرد . به همین انگیزه چینها در یک دهه پیش پول خود را در مقابل دلار به شدت ضعیف کردند که تا کنون با دلار میخکوب شده .

نتیجه آن شد که کالاهای چینی بسیار ارزان شد و توانستند بازار همه کشورها را تسخیر کنند . و یا اینکه وقتی نرخ برابری یورو با دلاراز۱۵/۱ فراتر رفت و یورو ماه به ماه قویتر میشد ، سران اروپائی بیتابی از خود نشان دادند و مرتبأ اظهار نارضائی از قوی شدن یورو میکردند ، زیرا صادرات آنها کاهش و وارداتشان افزایش میافت و نگرانیهای رکود و بیکاری را دامن میزد . با توجه به این مقدمه برای مثال منحصرأ به نرخ برابری دلار با یورو در چند سال اخیر و به ویژه یک سال گذشته می پردازم.

در 4 سال پیش زمانی که یورو با دلار به نرخ ۸۲/۰مبادله میشد ابتدا با درخواست بانک مرکزی اروپا وهمکاری آمریکا و ژاپن یورو تقویت واز سقوط بیشتر ان جلوگیری شد . سپس از سال2002 که نقدینگی ان با موفقیت وارد بازار شد شروع به تقویت بیشتر کرد و نهایتأ تا پایان سال 2004 به اوج خود یعنی۳۶/۱ افزایش یافت .طی این مدت دلار نسبت به پولهای عمده جهان حدود 30 در صد ضعیف شد .دلایلی که برای این امر ذکر میشد غالبأ عبارت بودند از :

کسری تراز تجاری آمریکا

کسری بودجه داخلی

کاهش نرخ بهره دلار

از سال 2002 محتوای تحلیلها و عناوین رسانه ها همگی متوجه این مسائل فوق بود و روز به روز تشدید میشد تا اینکه در اواخر 2004 به اوج خود رسید . در این زمان دیگر کمتر کسی پیدا میشد که از بحران دلار و حتی عده ای پا را فراتر گذاشته از نابودی آن به عنوان نه پول اصلی جهان بلکه به عنوان پول کشور آمریکا هم سخن به میان نیاورد.

مراکز مالی و تحلیل گران صاحب نام پیش بینی ۵۰/۱ و حتی 1به 2 میکردند یعنی یک یورو با 2 دلار معاوضه شود .در همان اواخر 2004 در مجمع داوس سوئیس که محل گرد هم آئی هر ساله بزرگان ثروت و سیاست مباشد آقای بیل گیتس صاحب مایکرو سافت و ثروتمند ترین مرد جهان در یک مصاحبه علنی با روزنامه نگاران گفت من روی دلار شورت هستم ( یعنی دلار فروخته و پول کشورهای دیگر را خریده) . بلومبرگ و دیگر رسانه خبر دادند که آقای وارن با فیتwarren buffett یعنی دومین ثروتمند جهان و دوست آقای بیل گیتس ، که در آمریکا بسیار خوشنام ومعتبرو مدیرو سهامدار اصلی یکی از بزرگترین شرکتهای سرمایه گذاری آمریکا است ، 21 میلیارد دلار فروخته و پولهای کشورهای دیگر جهان را خریداری کرده و چند بار در مصاحبه ها و حتی در گزارشی که در مجمع عمومی شرکت خود داد عرض کرد که برای دلار آینده ای جز سقوط نمی بیند .

در همان موقع هر چند روز یکبار مطرح میشد که کره یا چین و ژاپن یا روسیه ذخائر ارزی خود را میخواهند از دلار بیرون برده و به یورو و دیگر پولها تبدیل کنند.

کارشناسان با نام و بی نام هم که در بد گفتن از دلار سر از پا نمیشناختند. مدیر و تحلیل گر سایت http://forexnews.comآقای اشرف لیدی Ashraf Laidi که مرتبأ در شبکه بلومبرگ به عنوان کار شناس فارکس مورد مصاحبه قرار میگیرد ، در همان موقع که دلار به ین ژاپن حدود ۱۰۴بود طی یک مقاله مفصلی و با این عنوان که سال 2005 سال ین ژاپن است . ودر این مقاله با لاخره پیش بینی کرد که دلار به ین تا ۸۰ سقوط خواهد کرد .

سرانجام کار به جائی کشیده بود که آقای آلن گرینسپان رئیس بانک مرکزی آمریکا هم در یک جلسه مشترک با روئسای بانکهای مرکزی اروپا و ژاپن و چین خطر روی گرداندن کشور ها از دلار و سقوط آن را در حضور خبرنگاران وبا پخش زنده را مطرح کرد و در همان روز دلار باز هم ضعیفتر شد . در این اوضاع و احوال دیگرتکیف تحلیل گران و مشاوره دهند گان و معامله گران معلوم بود. پس این چه نیروی مرموزی بود که این پیش بینی ها را باطل و موجب حیرت همگان شد ؟ قابل توجه است که عوامل اصلی ضعیف کننده دلار در سال 2005 نه تنها بهبود نیافت بلکه بدتر هم شد .

کسری تجاری باز هم افزایش یافت و کسری بودجه داخلی آمریکا به خاطر طوفانهای دریایی و ادامه جنگ عراق باز هم افزایش بیشتری یافت .

ظاهرأ نمیتوان دلیل منطقی برای قوی شدن دلار در سال جاری پیدا کرد . آنها که دور از ظواهر امر عمق مسائل را پی گیری می کردنند به وضوح تقویت دلار را پیش بینی میکردنند . مختصرأ یک مورد از آن نشانه ها را ذکر میکنم :

از شروع سال 2004 به تدریج محتوای سخنرانیهای مقامات بانک مرکزی آمریکا در حال تغیر بود آنها بر خلاف گذشته بیشتر از خطر تورم و ضرورت افزایش نرخ بهره دلار سخن به میان می آوردنند ولی کمتر کسی به این صحبتها توجه داشت و یا جدی میگرفت . در اواسط سال 2004 آنها عملأ شروع کردنند به افزایش نرخ بهره و آشکارا گفتنند ما چندین بار این بهره را افزایش خواهیم داد . اغلب تحلیل گران فارکس باز هم به معنی و اهمییت این حرفها و اقدامات و پیامدهای آن بی توجهی کردنند و دلار همچنان ضعیف می شد . افزایش نرخ بهره و اقدامات دیگر آمریکا به زبان بی زبانی به بازار فارکس هشدار میداد که آمریکا اجازه نخوا هد داد دلار بیش از اینها ضعیف شود ولی شدت تبلیغات و بد گوئی از دلار به کمتر کسی اجازه می داد که به واقعیت امر توجه کند .

ولی در رابطه با اینکه در اول سال 2005 سقوط یورو و دیگر پولها و تقویت دلار شروع شد و حال آنکه نرخ بهره دلار از مدتها قبل شروع به افزایش کرده بود و توجه کسی راجلب نمی کرد ، فقط به یک مورد از آن می پردازم :

از سال 2001 پدیده ای به نام trading carry شروع به پدید آمدن کرد . موضوع trading carry به بیان ساده عبارت از این است که carry traders و یا تفاوت گیرها دلار را با نرخ بهره یک در صد وام می گرفتنند و تبدیل به پول کشورها ئی که نرخ بهره بالاتر میدادنند و همچنین کسری تجاری و داخلی مانند امریکا نداشتنند مانند دلار استرالیا پوند انگلیس یورو و غیره میکردنند و از تفاوت نرخ بهره این پولها سود می بردنند . همین امر خود موجب ضعیفتر شدن دلار شد چون همه فروشنده دلار و خریدار دیگر پولها بودند . حتی شنیده ام که ایرانیها با پرداخت یک در صد دلار وام گرفته و به ریال تبدیل و بهره 15 تا 20 در صدی از بانکهای ایران میگرفتنند . شاید تثبیت دلار طی سالهای 1380 تا 1384 تا اندازهای به این امر ارتباط داشت .

لازم به ذکر است که این معاملات در حجم بسیار بالائی صورت میگرفت وسود خوب وبی دردسری برای عاملین آن داشت . ولی به تدریج که بهره دلار افزایش میافت دیگر این بیزینس نه تنها سود آور نمیشد بلکه خطر زیان هم داشت .از این به بعد از اوائل 2005 دلارهائی که از آمریکا خارج شده بود شروع به برگشت به آمریکا کرد وهمین امر یکی از دلائل تقاضای بیشتر دلار و تقویت آن شد .

رشید دمهری